Kico ta pasa si cu 1 simpel test, bo por salba bo bida y asina sigui disfruta di bo famia, amigonan, deporte, biahenan y metanan poni? Esaki ta e pregunta cu Dr. Chris Franca, Gastroenteroloog principal di Aruba, kier pa tur hende den nos comunidad pensa profundamente riba dje.
Como e forsa tras di CORESA, e iniciativa pa screening di cancer di Colon na Aruba, e no ta solamente diagnostica y/of trata e malesa, pero ta tambe lantando un movecion nobo pa cambia nos pensamento riba e nificacion real di ‘Prevencion’. Su mensahe ta simpel pero na mes momento, urgente: haci bo test, y haci’e awe.
Dr. Franca
Dr. Franca
E pasonan di Dr. Franca pa bira un Gastroenteroloog ta bin di rol principal cu salud digestivo tin riba bienestar general. "E specialidad aki ta combini cuido clinico, tecnica nan avansa manera endoscopia, y strategia preventivo cu por salba bida," e ta bisa. "Specialmente den casonan di cancer di colon y higra, prevencion por nifica e diferencia entre bida y morto."
Pa Dr. Franca, e hecho di ta un doctor ta bay mas leu cu asumi su rol medico unicamente. E ta un rol di liderazgo, uno cu e ta carga cu hopi responsabilidad. "Mi ta mira mi mes como un lider pro-activo. Mi ta kere den lidera cu hecho dor di por ehempel, promove prevencion, crea conciencia den nos comunidad riba e malesa y prevencion y implementa un sistema cu por realmente mehora e salud publico na Aruba."
Dr. FRANCA
Dr. FRANCA
CORESA a keda funda c’un meta cla: pa reduci e incidencia y mortalidad di cancer di Colon na Aruba. E fundacion ta basa su mes riba educacion, haci screening bon organisa, investigacion nan cientifico y deteccion tempran.
Despues di hopi preparacion, CORESA a lansa su programa nacional di screening oficialmente den Maart / April 2025, cu sosten di partnernan nacional y internacional.
Un parte vital di su crecemento ta e cooperacion cu Fundacion ABO, un institucion cu a yuda profesionalisa y amplia e esfuersonan pa haci screening. "Nos tin awor hunto, un plan structura y un caminda cla y visibel pa sigui crece y expande mas den 2025," Dr. Franca ta bisa.
Cancer di Colon ta un di e causa nan principal di morto relaciona cu cancer na Aruba y cifra di casonan ta sigui subi. No ta cu djis solamente mas casonan ta keda detecta, sino cu nan ta wordo diagnostica den etapa mas avansa y serca hendenan di edad hopi mas hoben tambe.
"Nos ta mirando caso nan awor serca persona nan bou di 50 aña y hasta di 21 aña. Y esaki ta alarmante," Dr. Franca ta adverti. Y apesar di e menasa creciente, conscientisacion entre nos comunidad, ta hopi poco y abou. "E ta un tabu ainda," Dr. Franca ta bisa. "Hende ta keda postpone pa haci nan test y ta subestima nan riesgo. Tin otro cu ta pensa c’un test positivo mesora ta nifica cancer. Esaki no t’asina"
Con e screening ta traha? E ta cuminsa c’un simpel FIT-test, esaki ta un test basa riba muestra di af cu bo por haci na cas mes, nada invasivo, liher y efectivo. Si e test ta positivo, un test di colonoscopia ta sigui. Dr. Franca kier sigura abo lesando esaki y e publico general cu; "Colonoscopia ta un test sigur. E no ta doloroso ni tampoco peligroso, apesar di e mitonan cu tin eyfo. Tene na cuenta cu solamente rond di 3% di FIT-test cu sali positivo ta resulta den cancer den etapa inicial." Si e programa keda ehecuta y implementa riba un cantidad grandi di persona, e por salba cientos di bida den e siguiente añanan. Y sigur tambe, e por reduci gasto di cuido di salud considerablemente. "Tratamento tempran no ta djis unicamente mas efectivo pero tambe hopi mas barata cu trata un malesa den estado avanza. E dato nan ta prueba di esaki."
Tur hende cu ta entre 45 y 75 aña, hasta si no tin historia familiar of sintomanan, ta keda recomenda pa participa y haci nan test. Pashentnan lo haya un invitacion segun nan fecha di nacemeento, pero cualkier hende interesa, por tambe tuma contacto directo cu Fundacion ABO. Bo huisarts tambe por recomenda un screening segun sintomanan of resultadonan di test. E tecnologia cu ta wordo uza ta moderno y aproba internacionalmente. Aruba ta conta cu ekiponan endoscopico di eltimo standard y tin tambe e personal profesional completamente capacita. "Nos ta sigui guianan nacional y internacional. E sistema ta solido loke falta awor ta participacion," segun Dr. Franca.
Un di e pashentnan di mas hoben di Dr. Franca, apenas 21 aña, a presenta cu sangramento rectal. "Bo no ta spera cancer na un edad asina hoben, pero e ta pasa," e ta bisa. Un otro pashent, sin sintomanan pero cu historia familiar, a haci screening casi pa coincidencia. Un tumor a keda descubri na tempo, a wordo kita, y awe, e ta cana liber di cancer. "Esakinan ta solamente dos storia di hopi mas cu tin. Tur dia mi ta mira con deteccion trempan ta salba bida. Y cada caso ta cordami e necesidad pa sigui pusha p’adilanti pa mas hende haci nan test."
Pues, e pregunta ta; Kico ta e obstaculo? Segun Dr. Franca, miedo, tabu y falta di informacion. CORESA y ABO ta traha duru pa haci e proceso accesibel pa tur hende y cu informacion nan cla pa tur hende, guia personal di ‘case managers’, y simpel comunicacion, sin miedo.
Dr. Franca; "Cuida bo mes y bo ser stima. Tuma parti na e programa aki di screening. Un simpel test por salba bo bida. Prevencion ta nos arma mas fuerte contra cancer di Colon."
Esaki no ta solamente un programa di salud. Ta un esfuerso di nos comunidad hunto. Ta un escogencia entre accion of silencio. Y e ta cumisa c’un paso chikito. Bo ta cla pa tuma e paso aki?







